Webinar nga PhD Toni Shiroka

Webinar nga PhD Toni Shiroka

Në kuadër të projektit “Unveiling the Illyrian arsenal: Insights into ancient weaponry using spectroscopic and non-destructive techniques”, financuar nga READ (Research Expertise from the Diaspora) (nga AADF, Albanian-American Development Foundation), ai mban webinar-in me abstrakt si në vijim:

Muonet për Trashëgiminë Kulturore

MIXE (emetimi i rrezeve X të induktuara nga muonet) është një teknikë jo-shkatërruese e teknologjisë së fundit që përdor grimca nënatomike për të analizuar përbërjen kimike të objekteve historike dhe arkeologjike. MIXE u lejon shkencëtarëve të shqyrtojnë objekte të rralla ose të brishta në detaje, pa shkaktuar dëme ose radioaktivitet.
Muonet negative janë rreth 200 herë më të rënda se elektronet standarde, duke u lejuar atyre të depërtojnë në materiale të dendura, të tilla si metalet dhe gurët, shumë më thellë se rrezet X standarde. Kur muonet lëshohen në një objekt, ato kapen nga atomet dhe, ndërsa muonet shkojnë drejt bërthamës, ato lëshojnë "rreze X muonike". Meqenëse çdo element ka një nënshkrim unik të rrezeve X muonike, shkencëtarët mund të përcaktojnë përbërjen e saktë kimike të një artefakti pa e shkatërruar atë ose pa hequr shtresa.
Ky është një avantazh kyç ndaj metodave tradicionale, të cilat shpesh i detyrojnë arkeologët të zgjedhin midis analizimit të një objekti (domethënë, marrjes së një mostre ose shkatërrimit të tij) dhe ruajtjes së objektit të paprekur. MIXE e zgjidh këtë dilemë përmes profilizimit të thellësisë, i cili zbulon përbërjen e një objekti dhe shtresat e fshehura nën veshjet e tij të jashtme. Për shembull, duke analizuar lidhjet në punimet metalike, mund të zbulohet prejardhja e tyre historike dhe të kuptohen teknikat metalurgjike të përdorura nga qytetërimet e lashta.
MIXE është aktualisht në zhvillim në Institutin Paul Scherrer (PSI) në Zvicër, ku është përdorur për të studiuar artefakte të lashta romake, monedha japoneze të periudhës Edo, etj. Studimet e trashëgimisë kulturore mund të kryhen edhe me muonet e rrezeve kozmike (muografi), të cilat mund të përdoren për të parë brenda strukturave të mëdha si piramidat ose monumentet. 
Këto dy teknika demonstrojnë popullaritetin në rritje të përdorimit të detektorëve të grimcave, të konceptuar fillimisht për fizikën themelore, për imazhin dhe analizën jo-shkatërruese të trashëgimisë kulturore.

S. Biswas et al., Applied Sciences 12, 2541 (2022).
S. Biswas et al., Heritage Science 11, 43 (2023).
H. K. M. Tanaka et al., Nature Reviews Methods Primers 3, 88 (2023).